Hazar Denizi, su seviyesinin düşmesi ve biyoçeşitlilik kaybıyla karşı karşıya

Azerbaycan, bölgedeki büyük altyapı projelerini düzenleyen yeni uluslararası kuralların yürürlüğe girmesiyle birlikte, Cenevre'deki Birleşmiş Milletler'de bu artan çevresel risklere dikkat çekti.

BM görüşmeleri sırasında, Haydar Aliyev Vakfı Başkan Yardımcısı Leyla Aliyeva, üst düzey yetkililer ve çevre uzmanlarıyla birlikte dünyanın en büyük kapalı su kütlesini etkileyen yönetim zorluklarına dikkat çekti. Delegeler, uzun vadeli izlemenin, gelişmiş bilimsel verilerin ve Hazar kıyı devletleri ile uluslararası ortaklar arasında daha yakın koordinasyonun önemini vurguladı.

Yasal olarak bağlayıcı olan Tahran Sözleşmesi kapsamında, büyük altyapı projelerinin, başka bir Hazar devleti tarafından talep edildiğinde potansiyel sınır ötesi çevresel etkilerini değerlendirmesini gerektiriyor.

Projeler arasında petrol ve doğalgaz tesisleri, boru hatları, enerji santralleri, barajlar, ulaşım koridorları ve büyük ölçekli su transferleri yer alıyor. Değerlendirmelerin kamuya açık olması ve inşaata başlamadan önce ilgili devletlerden onay alınması gerekiyor.

UNEP Avrupa Bölge Ofisi Direktörü Arnold Kreilhuber, Euronews'e verdiği demeçte, "Hazar Denizi, iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve kirlilikten oluşan üçlü gezegen krizi nedeniyle artan bir baskı altında kalıyor.

"Bölgesel işbirliği hayati önem taşıyor. Tahran Sözleşmesi ve denizin gerilemesiyle mücadele için bir eylem planı oluşturma çalışmaları, bu eşsiz su kütlesini ve ona bağımlı toplulukları ve türleri korumamıza yardımcı olmak için çabaları birleştirebilir." dedi.

Resmi adı Hazar Denizi Deniz Çevresinin Korunması Çerçeve Sözleşmesi olan Tahran Sözleşmesi, bölgesel işbirliği için yönetim çerçevesini sağlamakta. Azerbaycan, İran, Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan olmak üzere beş Hazar kıyı devleti tarafından imzalanan sözleşme, deniz çevresini korumayı ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmeyi amaçlamakta.

Sözleşmenin Sekreterliği şu anda geçici olarak BM Çevre Programı (UNEP) tarafından yürütülmekte. Kabulünden bu yana Sözleşme, petrol sızıntısı müdahalesi, karasal kirlilik ve biyolojik çeşitliliğin korunması konularında önlemlere rehberlik etmiştir. Uzun vadeli sürdürülebilirlik çabalarını güçlendirmek için çevresel izleme ve bilgi alışverişi üzerine beşinci bir protokol müzakere aşamasında.

Protokol, hızlı ekonomik genişleme döneminde Hazar bölgesini uluslararası çevre standartlarına yaklaştırmakta. Deniz, Avrupa-Asya enerji ve ulaşım koridorları üzerinde yer almakta olup, çevresel sağlığı bölgenin ötesinde de hayati önem taşımakta. Hem ekosistemleri hem de ekonomik bağlantıyı baltalayacak habitat kaybı, kirlilik ve su seviyesi dalgalanmalarını önlemek için daha güçlü bir denetime ihtiyaç duyuluyor.